Gốm Chu Đậu và Ikebana hội ngộ trong triển lãm nghệ thuật “Hòa”

Triển lãm “Hòa” là điểm gặp gỡ giữa di sản gốm Chu Đậu và nghệ thuật cắm hoa Ikebana gần 600 năm tuổi của Nhật Bản. Qua từng tác phẩm, người xem cảm nhận vẻ đẹp của đất, nước, hoa lá và tâm hồn nghệ sĩ hòa quyện, mở ra khoảng lặng tinh tế giữa nhịp sống hiện đại.

Giữa nhịp sống đô thị hối hả của Hà Nội, một không gian nghệ thuật tĩnh lặng và giàu chất thiền đã mở ra tại địa chỉ 217 Trường Chinh. Triển lãm mang tên “Hòa” không chỉ đơn thuần là nơi trưng bày tác phẩm, mà giống như một cuộc gặp gỡ lặng lẽ giữa những giá trị văn hóa Đông phương. Ở đó, gốm Chu Đậu dòng gốm cổ nổi tiếng của Việt Nam được đặt cạnh những tác phẩm cắm hoa theo nghệ thuật Ikebana của Nhật Bản, tạo nên một cuộc đối thoại thẩm mỹ đầy tinh tế giữa đất, hoa và tâm hồn con người.

Ngay từ khi bước vào không gian triển lãm, người xem dễ dàng cảm nhận được sự khác biệt. Không phải là một phòng trưng bày dày đặc hiện vật, “Hòa” được sắp đặt như một khu vườn tĩnh tại. Những bình gốm cổ được đặt trong khoảng trống vừa đủ, bên cạnh những nhành hoa, cành cây hay chiếc lá khô được lựa chọn kỹ lưỡng. Ánh sáng dịu nhẹ, không gian thoáng đãng khiến từng tác phẩm trở nên nổi bật, như đang kể một câu chuyện riêng của mình.

Chu Đậu vốn là dòng gốm nổi tiếng của Việt Nam từ thế kỷ XIV – XVI, từng được xuất khẩu đến nhiều quốc gia và được xem là một trong những biểu tượng của nghệ thuật gốm Việt. Những chiếc bình, chiếc đĩa hay bình tỳ bà với lớp men trắng ngà, men lam thanh nhã mang theo dấu ấn của thời gian và bàn tay tài hoa của người thợ gốm xưa. Trên thân gốm là những họa tiết gần gũi: hoa sen, hoa cúc, chim muông, cảnh sinh hoạt thôn quê… Tất cả tạo nên vẻ đẹp mộc mạc mà sâu lắng, vừa mang tinh thần dân tộc, vừa chứa đựng triết lý sống hài hòa với thiên nhiên của người Việt.

Trong khi đó, Ikebana nghệ thuật cắm hoa truyền thống của Nhật Bản lại nổi tiếng bởi sự giản lược và tính thiền định. Khác với lối cắm hoa trang trí cầu kỳ, Ikebana chú trọng vào đường nét, khoảng trống và sự cân bằng giữa các yếu tố. Một cành cây cong, một chiếc lá khô hay một nhành hoa nhỏ cũng có thể trở thành trung tâm của tác phẩm. Triết lý của Ikebana nằm ở việc tôn vinh vẻ đẹp tự nhiên và sự vô thường của vạn vật.

Khi hai dòng nghệ thuật ấy gặp nhau trong triển lãm “Hòa”, người xem có thể cảm nhận rõ sự giao thoa văn hóa Đông Á. Những bình gốm Chu Đậu biểu tượng của truyền thống Việt trở thành “ngôi nhà” cho những nhành hoa được sắp đặt theo tinh thần Ikebana. Sự kết hợp tưởng như đơn giản ấy lại tạo nên một vẻ đẹp rất đặc biệt: vừa quen vừa lạ, vừa cổ kính vừa hiện đại.

Có bình gốm lam cổ được cắm một nhành hoa đào mảnh mai, gợi lên hơi thở của mùa xuân Bắc Bộ. Có bình gốm với họa tiết sen thanh thoát, bên trong là một cành tre khô và vài chiếc lá xanh, tạo nên cảm giác vừa tĩnh lặng vừa mạnh mẽ. Mỗi tác phẩm đều mang một bố cục riêng, không lặp lại, giống như mỗi khoảnh khắc của thiên nhiên đều là độc nhất.

Điều đáng chú ý là nhiều tác phẩm trong triển lãm không sử dụng những loài hoa rực rỡ, mà lại chọn những cành cây khô, lá rụng hay những nhánh cây tưởng chừng rất bình thường. Chính sự lựa chọn ấy đã làm nổi bật triết lý thẩm mỹ của Ikebana nơi vẻ đẹp không nằm ở sự phô trương, mà ở sự tinh tế và khả năng nhìn thấy giá trị trong những điều giản dị.

Chia sẻ với Tạp chí Việt Nam hương sắc khi tham quan triển lãm, TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ cho biết ông đặc biệt ấn tượng với tinh thần triết lý của không gian nghệ thuật này. Theo ông, tên gọi “Hòa” tuy chỉ một chữ nhưng lại chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa.

Ông chia sẻ: “Đến địa chỉ 217 Trường Chinh (Hà Nội) tham quan triển lãm nghệ thuật ‘Hòa’, tôi mới thực sự cảm nhận hết ý nghĩa sâu xa của cái tên ấy. ‘Hòa’ không chỉ là sự sắp đặt của gốm và hoa, mà còn là sự gặp gỡ của nhiều tầng văn hóa, của quá khứ và hiện tại, của nghệ thuật truyền thống và tư duy sáng tạo đương đại.”

Theo TS. Bùi Hữu Dược, khi bước đi giữa không gian triển lãm, ông chợt nhớ đến câu nói nổi tiếng của Thiền sư Osho: “Không có gì là rác”. Khi con người biết trân trọng mọi vật, từ cành cây khô, chiếc lá rụng đến những nhành hoa nhỏ bé, tất cả đều có thể trở thành vẻ đẹp. Tinh thần ấy chính là nền tảng của nghệ thuật sắp đặt theo trường phái Ikebana nơi mỗi yếu tố tự nhiên đều được nhìn nhận với sự trân quý.

Ông cũng cho rằng sự kết hợp giữa gốm Chu Đậu và Ikebana là một ý tưởng nghệ thuật đầy thú vị. Dòng gốm cổ của Việt Nam kết tinh của đất, nước và bàn tay người thợ khi được đặt trong sự giao hòa với cây cỏ, hoa lá của hiện tại đã tạo nên một cảm nhận rất riêng. Người xem vừa nhận ra văn hóa Việt trong dáng gốm, trong màu men và những họa tiết thân quen; vừa cảm nhận được tinh thần Nhật Bản qua cách cắm hoa và bố cục không gian giàu tính thiền định.

Chính sự kết hợp ấy đã tạo nên một không gian nghệ thuật mang tính chiêm nghiệm. Những bình gốm cổ, những nhành hoa hay cành cây tưởng như giản dị nhưng khi đặt cạnh nhau lại trở thành một cuộc đối thoại thẩm mỹ sâu sắc. Người xem không chỉ thưởng lãm vẻ đẹp của từng tác phẩm, mà còn cảm nhận được một dòng chảy văn hóa đang âm thầm kết nối các nền nghệ thuật Á Đông.

Trong bối cảnh đời sống hiện đại ngày càng nhanh và ồn ào, những không gian nghệ thuật như triển lãm “Hòa” lại mang một ý nghĩa đặc biệt. Nó giống như một khoảng lặng để con người tạm dừng bước, lắng nghe và nhìn lại vẻ đẹp của những điều tưởng chừng rất nhỏ bé. Một chiếc bình gốm cổ, một nhành hoa mảnh mai hay một chiếc lá khô cũng có thể trở thành nguồn cảm hứng cho sự suy ngẫm về cuộc sống.

Có lẽ vì thế mà khi rời khỏi triển lãm, nhiều người vẫn mang theo một cảm giác rất nhẹ nhàng. Không phải là sự choáng ngợp trước những tác phẩm lớn lao, mà là một cảm giác tĩnh tại giống như vừa bước ra từ một khu vườn thiền.

Và đúng như tên gọi của nó, triển lãm “Hòa” không chỉ là sự hòa hợp của gốm và hoa, mà còn là sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa truyền thống và sáng tạo, giữa những nền văn hóa phương Đông. Trong không gian ấy, nghệ thuật không chỉ để ngắm nhìn, mà còn để chiêm nghiệm như một lời nhắc nhẹ rằng vẻ đẹp đôi khi nằm ngay trong những điều giản dị nhất của đời sống.